B1Het Klokhuis · 15 October 13:00
Hoe zag de tijd van de dino's eruit?
Transcript
- Het is bijna niet te geloven, maar veel
- van de dieren die nu leven bestonden
- vroeger helemaal niet. Miljoenen jaren
- geleden liepen er hele [muziek] andere
- dieren op aarde rond. De wereld en
- Nederland zagen er heel anders uit.
- Benieuwd? Kom mee naar de tijd van het
- krijt.
- En dat begint 143
- miljoen jaar geleden. En moet je kijken,
- in die tijd liepen deze dino's gewoon op
- aarde rond. Waanzinnig. En deze zijn
- gewoon echt Deze hebben bestaan. Anne
- Schulp, paleontoloog bij Naturalis. Wat
- was dat nou voor een tijd? [muziek]
- Dit is eh vlak voordat het krijt
- tijdperk begint. We zitten aan het einde
- van de Jura en dat is de tijd dat er ook
- al heel veel dinosaurussen op aarde
- rondlopen, zoals deze langnekdino, de
- Camarasaurus en en stegosaurus. En het
- is een wereld die heel anders was dan
- nu, want alle continenten zitten nog aan
- elkaar vast. Maar als het krijt begint,
- dan gaat de wool veranderen. De
- continenten schuiven uit elkaar, de
- zeespiegel gaat omhoog, klimaat
- verandert. Dus het begint al een beetje
- te lijken op de wereld van nu.
- Ha. En waarom heet het nou het krijt?
- Ja, het kruid [muziek] is eh het laatste
- stuk van het dinotijdperk. 143 miljoen
- tot 66 miljoen jaar geleden. En in die
- tijd in die hoogzeespiegel werd heel
- veel kalk gevormd. En dat noemen we ook
- wel krijt. En daar is het naar genoemd.
- En het is een heel bijzonder tijdperk,
- want eh er ontstonden heel veel nieuwe
- planten en diersoorten.
- [muziek]
- In het krijt is het veel warmer en
- vochtiger dan nu. Beetje zoals in een
- jungle. Er ontstaan gevarens en palmen.
- En ook de bomen beginnen meer te lijken
- op hoe ze er nu uitzien. En ook helemaal
- nieuw in het krijt zijn bloemen. Die
- bestonden daarvoor nog helemaal niet. En
- er komen steeds meer bloemen. En met die
- bloemen ontstaan ook allerlei insecten
- die we nu nog kennen, zoals vlinders,
- bijen en krekels. Wauw. Dus die zijn al
- meer dan 100 miljoen jaar op aarde. Veel
- langer dan mensachtige die pas 4 miljoen
- jaar geleden zijn ontstaan.
- In het krijt krijg je steeds meer
- verschillende [muziek] soorten, zoals eh
- in de lucht, de Terosaurius, deze
- prachtige gigantische vliegende reptien.
- Sommige hadden een een spanwijdte van
- wel 10m.
- Zo, wat een spannende tijd. [muziek] En
- wat is dat voor dino? Deze hoort bij de
- hadrosaurussen. Dat zijn plantenetende
- dino's. Eh we kennen ze uit eh uit
- Noord-Amerika, maar ze leven ook in
- Europa. Zijn ook botjes in Nederland
- gevonden. En eh ja, alles wat je hier
- ziet, al deze botten, al deze resten
- zijn echte fossielen.
- Oh ja, want fossielen dat zijn
- versteende resten van planten en dieren
- die lang geleden [muziek] leefden.
- En zijn er ook roofdieren? Ja, er
- ontstonden ook allerlei
- roofdinosaurussen zoals die kleine
- raptors, maar ook eh parionics die wel
- eh 9 me lang kon worden. Ehm of wat
- dacht je van eh Giganotosaurus, een
- vlees die wel 13 me lang kon worden.
- Wow, wegwezeken.
- Tijdens het krijt komen de continenten
- los van elkaar en ontstaan er voor het
- eerst oceanen die zitten vol leven. Er
- zijn heel veel vissen, maar er bestaan
- ook al oerhaaien.
- Er ontstaan ook enorme zeereptielen van
- wel 15 me lang en een grote bek met
- vlijmscherpe tanden.
- Omdat de continenten uit elkaar bewegen,
- ontwikkelen zich op allerlei plekken
- soorten die alleen maar daar voorkomen.
- Zoals in het westen van Noord-Amerika,
- de Tyrannosaurus Rex. Oh ja, de T-Rex.
- Volgens mij is dat wel echt de bekendste
- dino ooit. En klopt het nou dat jij hebt
- meegegraven aan deze dino? Ja, in het eh
- westen van eh Amerika hebben we deze
- Tyrannosaurus Rex opgegraven en [muziek]
- een stukje verderop ehm de skeletten van
- zes andere dinosaurussen die tegelijk
- met de T-Rex leefden. Triceratops.
- En moet je kijken hoe indrukwekkend een
- hele groep triceratopsen.
- Wat een beesten. En paleontoloog Jimmy,
- jij hebt samen met Anne deze dieren
- opgegraven en er onderzoek naar gedaan.
- Dat is toch een droom?
- Ja, dat kan je wel zeggen. Dit is echt
- een jongensdroom die is uitgekomen. We
- staan hier namelijk voor Zwerelds
- grootste Triseerdops ontdekking.
- Nee,
- meteen bij wijs ook van de eerste kudde
- ter wereld. Het was wel echt een
- gigantische monsterklus. We hebben het
- over meer dan 1200 botten die dwars door
- elkaar heen lagen in de grond en die we
- eruit moesten halen. Alleen dat al
- kostte 15 maanden. Verspreid over meer
- dan 5 jaar. En daarna moet je ze
- vervoeren. Je moet de botten schoonmaken
- en belangrijk je moet onderzoek doen
- naar deze botten om die puzzelstukjes
- weer op de juiste plek te krijgen.
- Wat meteen opvalt zijn die [snuift]
- grote hoorns en die enorme kraag.
- Ja, echt een gigantische kop. De trotop
- zat van alle landdieren eigenlijk de
- allergrootste kop ooit. En wat nou super
- interessant is, die enorme kraag die je
- ziet, die bestaat uit drie onderdelen,
- drie botplaten. En dat zijn dezelfde
- botten die we als mens ook hebben in
- onze schedel. Alleen bij elektriceertof
- zijn ze net een stukje groter.
- Maar hoe groeien ze dan?
- Ja, van jongs af aan begint dat
- natuurlijk heel klein. Die hebben kleine
- hoorns, klein nekschild. De schedels en
- de hoorns veranderen als ze ouder
- worden. Bij de jonge dieren krullen ze
- eigenlijk helemaal omhoog en later
- zakken ze weer helemaal naar beneden.
- Ook de uitsteksels op het nekchild die
- worden helemaal plat en verdwijnen.
- Ah, dus zo heeft een triceratops er
- vroeger uitgezien.
- Ja,
- maar hoe weten jullie dat dan? Want je
- vindt toch alleen maar botten.
- Ja, vaak vind je alleen maar botten,
- maar als je geluk hebt vind je ook de
- huiddafdruk terug van de triceratop.
- Zoals deze hier.
- Wauw. Dat lijkt net echt een soort
- reptielenhuid ofzo van Hagadis.
- Inderdaad. Je ziet de schubben, maar je
- ziet ook zo'n gekke knobbel. En die zijn
- vrij uniek voor deze dinosaurus.
- [muziek]
- Maar welke kleur hadden ze eigenlijk? Is
- dat het grijsbruin wat we net zagen?
- Nou ja, we denken eigenlijk dat ze veel
- fellere kleuren hebben gehad, zoals
- sommige vogels en reptielen dat ook
- hebben. Oh,
- de hoorns en de kraag die zijn namelijk
- gebruikt om je partner te verleiden. En
- ja, vellige kleuren helpen daar
- natuurlijk heel erg bij.
- Ha, dus misschien zag hij er wel zo uit.
- Had zomaar gekund.
- Jullie hebben dus al deze triceratops
- gevonden, maar hoe weten jullie nou dat
- ze echt samen in een groep hebben
- geleefd? Ja, we vinden ze samen in de
- grond, maar juist door te kijken naar
- ook de tanden kunnen we nog meer zeggen
- over het kuddig gedrag van deze
- dinosaurus. We zien hier een hele mooie
- onderkaak van de triceratops en je ziet
- daar hele scherpe knipkiezen in zitten.
- Triceratos was een echte planteneter. En
- met die scherpe kiezer kon hij ook
- stugge dennetalakken door midden knippen
- en doorslikken.
- Nou, die tanden hebben we onderzocht. Ik
- heb hier een hele mooie echte
- tricepetelskies. En het glazuur daarvan
- vertelt ons eigenlijk dat deze
- dinosaurussen samen hebben gegeten en
- samen hebben gedronken. Dus dat ze bij
- elkaar waren als een groep.
- Zo.
- En van al dat eten moeten ze ook heel
- veel scheten laten.
- Huh? [gelach] Lekkere oerscheten.
- En met wie wonen ze nog meer samen in
- het westen van Amerika?
- Ja, waren heel veel andere planteters op
- dat moment. Eh denk aan de
- anchilosaurus. Dat is een gepanserde
- dino.
- Denk ook aan de Hrosa die liepen daar
- ook heel veel rond. Denk aan de
- roofdino's zoals de Raptors
- en de T-rexen.
- En jaagde de T-rex dan ook op de
- Triceratops?
- Nou ja, echt jagen denken we niet
- helemaal. Ehm maar ze hebben elkaar
- zeker in de weg gezeten. En als een
- T-rex zich echt boos maakt, dan had hij
- denk ik wel triseerd op ze kunnen doden.
- Want zo sterk was hij.
- Nou Jimmy, ik ben wel echt onder de
- indruk van het krijg. Wat een wereld met
- al die dieren die allemaal weer zijn
- uitgestorven 66 miljoen jaar geleden
- toen er een nieuw tijdperk begon.
- Ja.