B1Het Klokhuis · 21 October 13:00
Alles over herfstbladeren
Transcript
- Het is herfst.
- [muziek]
- [zingt]
- De warme dagen zijn voorbij. Het wordt
- kouder, grauwer. Best even wennen. Maar
- daar krijg je dan wel een prachtig
- kleurpektakel
- voor terug.
- Een boom laat duizenden bladeren vallen
- [muziek] en maakt ze in de lente weer
- allemaal opnieuw. Maar waarom doen ze
- dat ieder jaar weer? Daarvoor is het
- handig eerst een beetje te weten hoe
- bomen leven. Bomen hebben energie nodig
- om te groeien en in leven te blijven.
- Daarvoor hebben ze zonlicht en water
- nodig. Met hun wortels halen ze water en
- voeding uit de bodem. Dat reist via een
- vatensysteem de hele boom door. [muziek]
- En in de bladeren wordt het zonlicht
- omgezet in energie. Een boom ademt ook
- via de bladeren. CO2 ademen ze in en
- water en zuurstof ademen ze uit.
- Je denkt misschien dat bomen hier de
- hele dag niks staan te doen, maar van
- binnen gebeurt er dus van alles. Ze
- leven en in de winter is het overleven.
- Maar wat maakt de winter nou zoveel
- zwaarder voor bomen? Probleem é minder
- zonlicht. In de winter [muziek] is er
- minder zon en minder licht is minder
- energie. Probleem 2: vorst. Het kan
- vriezen waardoor de boom geen water meer
- kan opnemen uit de grond. Probleem drie,
- stormen. In de winter waait het harder
- en stormt het vaker. En met een vol
- bladerdek vang je dan meer wind en heb
- je een grotere kans op het breken van
- takken. Je zou wat ze nu doen, het
- loslaten van de bladeren kunnen zien als
- een voorbereiding op een soort van
- winterslaap
- om zo veilig de koude, donkere en
- stormachtige dagen door te komen.
- [muziek]
- We weten nu dat een boom zijn bladeren
- verliest in de herfst en daarna in
- winterslaap gaat. Maar dat verklaart nog
- niet waarom en hoe de bladeren zo mooi
- verkleuren. Tijd om wat dieper het blad
- in te duiken.
- In de zomer zijn blaadjes [muziek]
- eigenlijk altijd groen. Dat komt door de
- bladgroenkorrels die erin zitten.
- Bladgroenkorrels dat zijn een soort
- fabriekjes die het licht van de zon
- omzetten in energie voor de boom en de
- bladeren hun groene kleur geven. Maar
- ja, de winter minder zonlicht en dus
- worden er ook minder bladgroenkorrels
- aangemaakt. Sterker nog, de
- bladroenkorrels worden teruggetrokken
- [schraapt keel]
- door de boom. Hey.
- En wat komt er dan tevoorschijn?
- Gele kleuren, oranje kleuren, rode
- kleuren, pigmenten die je hiervoor nog
- niet zag. Een blad wordt dus niet geel
- of rood of oranje. Nee, dat was het
- eigenlijk altijd al. Je kon het alleen
- niet zien. Toch al het groen.
- [muziek]
- Sorry, maar eh wat ben je aan het doen?
- Ik ben gekleurde blaadjes aan het
- tellen.
- Van de hele boom?
- Nee, van een paar takken. En dan maak ik
- een schat in van de hele boom.
- Maar waarom zou je dat willen weten?
- Ik wil weten wanneer die herfst begint.
- Maar de herfst begint toch ieder jaar op
- precies hetzelfde moment. 20 september.
- Nee, bomen hebben een eigen kalender en
- elk jaar begint die herfst op een ander
- moment. Ah
- oké.
- En dat onderzoek ik al eh 20 jaar onder
- andere met deze app.
- En daar maak ik elke week een foto van
- eh de bomen en dan zie je schitterend
- die herfsleur hè.
- Ja, inderdaad.
- En op een gegeven moment is het blad er
- vanaf.
- Hey. Ja, dan is hij kaal. En wat heb je
- in die 20 jaar geleerd over de herfst en
- de boom?
- Ja, we zien dat de bomen tegenwoordig
- twee weken later beginnen met hun
- herfstkleuring dan dat 50 jaar geleden
- was. twee weken hè.
- Ja. En dat komt door de stijgende
- temperaturen, door klimaatveranderingen.
- Daar reageren die bomen op.
- Maar hoe weet een boom zoals deze boom
- nou precies wanneer die zijn bladeren
- moet laten vallen?
- Ja, er gebeurt van alles in die omgeving
- in de herfst. Eh de dagen worden korter,
- minder lang licht, het wordt kouder, we
- krijgen vorst, het gaat harder waaien.
- Allemaal signalen in die omgeving die
- boom zeggen: "Oh, we moeten de bladeren
- laten verkleuren."
- Maar dan heb je de signalen van buiten.
- Maar wat gebeurt er dan binnen die boom?
- Ja, een boom heeft net zoals mensen en
- dieren, ook hormonen in het lichaam. Ja,
- en dat zijn kleine stofjes ehm die
- eigenlijk vertellen aan een boom wat ze
- moeten doen of wat ze juist niet moeten
- doen. En één van de opdrachten die die
- boom in de herfst geeft is het vormen
- van een kurklaagje. En die komt hier
- tussen het blad en de tak. En dat zorgt
- ervoor dat hij heel makkelijk kan
- afbreken.
- Oh, dus één windvlaag en door het kurk
- dan is hij weg.
- Dan dwarrelt hij naar beneden het blad.
- Klopt. En het voordeel is dan dat er
- geen water meer verdamp wordt in het
- blad en dat de boom niet uitdroogt in de
- winter.
- Ik zie nu twee eiken daar, maar die
- daarachter is nog helemaal groen. En
- deze hiervoor heeft al heel veel
- bladeren laten vallen. Liggen al heel
- veel op de grond. Hoe kan dat?
- Ja, elke boom heeft eigenlijk zijn eigen
- strategie. Die erachter denkt van: "Nou,
- het is nog lekker weer. Ik blijf nog
- even lekker doorgroeien."
- Ja.
- En dieor denkt van: "Nou, de winter komt
- erol aan. Eh ik zou ze kunnen gaan
- vriezen. Ik zorg dat ik eh mijn blaadjes
- al eh laat verkleuren en laat vallen."
- Dus zoals mensen van elkaar verschillen,
- doen bomen dat ook.
- Kijk die bomen. Ja, die zijn lekker in
- winterslaap. Maar ze laten ons wel mooi
- achter met de rommel. Oké. Uiteindelijk
- verliezen alle bladeren hun kleur en
- liggen ze weg te rotten op de grond.
- Hey Marjolijn.
- Hey.
- Staan wij hier dan ook tussen het afval?
- Afval? Wat zeg jij nou?
- Ja.
- Nee, die blaadjes zijn heel erg
- belangrijk voor alles wat in en op de
- bodem groeit. Je hebt bijvoorbeeld
- wormen, slakken, pissenbedden en die
- eten dan die blaadjes op.
- Ja.
- En wat gebeurt er dan? Die poepen hele
- belangrijke mineralen uit. Dus je hebt
- bijvoorbeeld fosfaat, magnesium, kalium,
- dat allemaal weer terug in de bodem.
- Ja.
- En dat is weer belangrijk voor de
- planten en de paddenstoelen om weer
- verder te groeien. Maar vooral ook voor
- de boom.
- Nee,
- want in de lente als deze weer uit zijn
- winterslaap komt,
- heeft hij dat nodig om goed, stevig,
- groot te groeien. Het is één grote
- cirkel.
- Ja,
- de bladeren van de boom zijn een
- maaltijd voor de insecten op de grond.
- Die poepen het uit en uiteindelijk is
- het de boom die profiteert van zijn
- eigen rotte bladeren.
- Precies.
- Ja,
- de natuur kent geen afval.
- Sterker nog, die blaadjes zijn van
- levensbelang. Ook voor ons. Ja, hoe dan?
- Zeker. In de grond heb je
- microorganismen. Dat zijn bacteriën en
- schimmels. En eh die vinden die blaadjes
- zo lekker dat ze erom gaan vechten.
- Het is populair.
- Heel erg populair. Ja. Ja. Ja. Ja. En
- dan heb je bijvoorbeeld een schimmel.
- Die maakt een stofje waardoor bacteriën
- doodgaan. En dat stofje dat kunnen wij
- weer gebruiken als medicijn. Het heet
- penicilline.
- En dat zoek je hier.
- Ja, er is een penicillineschimmel
- die hier goed groeit tussen de gevallen
- blaadjes. En wetenschappers die doen
- daar onderzoek naar om precies te kijken
- ja, hoe werkt dat? Hoe werkt de
- medicijn?
- Wauw. Wat hier gebeurt is dus van
- levensbelang voor bodemdieren, voor de
- bomen, maar ook voor de mensheid. Voor
- de mens. Ja, dus laat die blaadjes maar
- lekker liggen en laat de natuur maar
- haar gang gaan.