B1Het Klokhuis · 8 oktober 13:00
Wat is lichtvervuiling?
Transcript
- Tegenwoordig is er overal en altijd
- licht. Niet alleen thuis, maar ook
- buiten. Vroeger, voordat er
- elektriciteit was en er overal lampen
- hingen, was er nog geen licht.
- Toen leefde iedereen op het ritme van
- dag en nacht. Als de zon onder ging, dan
- ging je slapen en als hij opkwam, dan
- werd je wakker.
- Voor sommige dieren is het juist
- andersom. Die worden pas in de nacht
- actief. Denk bijvoorbeeld aan uilen,
- vossen of nachttaapjes.
- Maar toen kwam iemand op het idee om
- zelf licht te maken.
- Eerst een klein beetje met vuur en later
- met lampen en was er heel veel licht.
- Handig zeg, dit licht dat door mensen
- gemaakt wordt noemen we kunstlicht. Als
- het 's avonds dan donker wordt, kunnen
- we de heleboel verlichten. Dit gebruik
- van kunstmatig licht in de nacht noemen
- we lichtvervuiling.
- Vervuiling. Ja, dat klinkt als iets heel
- ergs, maar licht in de avond kan
- natuurlijk ook super handig zijn. We
- kunnen blijven sporten, ziekenhuizen
- kunnen de hele nacht open blijven. En
- ja, soms is een lichtje natuurlijk ook
- heel gezellig. Toch, Ton?
- Vind ik wel.
- Maar teveel kunstlicht in de avond kan
- ook slecht zijn voor het leven op aarde.
- Planten kunnen er minder goed van
- groeien. Dieren kunnen er helemaal van
- in de wal raken. En ook wij mensen
- kunnen last krijgen van teveel licht.
- Als het langzaam maar zeker donker
- wordt, maakt je lichaam een stofje aan.
- Melatonine. En dat is een heel handig
- stofje want je wordt er moe van.
- ontspannen en helemaal klaar om te
- slapen.
- En als je dan in slaap valt, zorgt
- melatonine ervoor dat je lichaam goed
- herstelt van alle activiteiten die je
- die dag gedaan hebt, zodat je de
- volgende dag er weer tegenaan kan. Oké,
- maar als het donker wordt en jij hangt
- nog teveel rond in het licht,
- bijvoorbeeld van je mobiele telefoon,
- dan maak je minder melatonine aan. Slaap
- je slechter en herstel je minder goed.
- Gelukkig kunnen wij mensen daar iets aan
- doen door op tijd het licht uit te doen
- of onze kamer lekker donker te maken
- door de gordijnen dicht te doen. Maar
- voor dieren is dat een stuk lastiger.
- Als wij 's nachts gaan slapen, dan
- kunnen we de gordijnen dicht doen en dan
- is het lekker donker. Maar dieren die
- kunnen dat niet. Daarom hoor je 's
- nachts soms vogeltjes fluiten. Die
- denken dat het alweer dag is door het
- licht van de lantarenpalen. Maar er zijn
- nog veel meer dieren die last hebben van
- lichtvervuiling.
- Zoals bijvoorbeeld de nachtvlinder.
- [muziek] Daar wordt hier onderzoek naar
- gedaan door Kamel.
- Kamel, waarom worden vlinders en ook
- heel veel andere insecten? Ik zie
- volgens mij oh een lieve heersbeestje
- wat vliegen heel veel muggen.
- Waarom worden die nou aangetrokken door
- deze lampen?
- Nou, ze denken dat dit licht eh
- natuurlijk licht is uit onze hemel. Eh
- en ze gebruiken dat om hun weg te vinden
- 's nachts in het bos.
- Oh,
- denk bijvoorbeeld aan de maan. Als je
- als je door het bos vliegt en de maan
- staat bijvoorbeeld aan de rechterkant en
- je bent een heel stuk verder gevlogen,
- staat hij nog steeds aan de rechterkant.
- Dus zolang je die maan aan de
- rechterkant houdt, blijf je keurig
- dezelfde richting op vliegen. En ja, als
- je dan een nachtvlinder bent en je
- vliegt 's nachts door het bos en je komt
- [muziek] één van de vele lantaarnpalen
- tegen die we in Nederland hebben, dan is
- dat natuurlij.
- En waarom dat niet handig is, kunnen we
- laten zien met de lantarenpalen [muziek]
- die Kamille speciaal voor zijn onderzoek
- midden in het bos heeft neergezet.
- Stel ik ben een nachtvlinder en dit is
- mijn maan en ik wil die dan aan mijn
- rechterkant houden. Dan zou ik gewoon zo
- rechtdoor kunnen vliegen.
- Ja. Oh ja, maar op een gegeven moment is
- hij echt al niet meer rechts van mij.
- Dus moet ik eigenlijk bijdraaien?
- Precies.
- Oh ja, dan ben ik weer voorbij. Is hij
- weer niet meer rechts van mij?
- Moet je weer bijsturen. En zo ga je
- langzaam cirkels maken om die lamp heen.
- En ze putten zichzelf [muziek] uit en
- gaan vaak dood. Eh of die worden
- opgegeten door de vleemmuen.
- Zijn er dan ook andere dieren die last
- hebben van kunstlicht zoals
- lantarenpalen enzo?
- Dan moet je vooral denken aan dieren die
- 's nachts leven. De dieren hebben de
- duisternis nodig om zich te kunnen
- verstoppen of om juist te kunnen jagen.
- Is er dan ook een oplossing?
- De allerbeste oplossing is te zorgen dat
- er zo min mogelijk licht is. Maar
- [muziek] je kan bijvoorbeeld ook de
- kleur van het licht een beetje
- veranderen.
- Rood licht? Waarom dat dan?
- Nou, we hebben verschillende
- lichtkleuren getest en we weten dat het
- rode licht veel minder nachtvlinders en
- andere insecten aantrekt.
- Hier gaan nachtvlinders dus niet zo
- rondjes omheen vliegen.
- Nee, die vliegen gewoon voorbij en die
- kunnen hun weg vervolgen. Oh. En
- bovendien weten we ook dat andere
- nachten, bijvoorbeeld muizen en
- vleermuizen, het rode licht veel minder
- goed kunnen zien. Ze denken gewoon dat
- het donker is, zodat ze hier gewoon
- lekker kunnen jagen en zich kunnen
- verstoppen.
- Dus eigenlijk moeten we dan gewoon in
- Nederland veel meer rood licht hebben.
- Als er plekken zijn met veel dieren die
- 's nachts actief zijn, dan kan je
- overwegen om daar eh rood licht neer te
- zetten. En [muziek] dat is eigenlijk ook
- wel wat al op sommige plekken gebeurd
- is.
- En wat kan ik thuis nou zelf doen voor
- nachtdieren?
- Eh zorgen dat je omgeving donker blijft.
- Dat is goed voor jezelf, maar ook voor
- alle dieren die 's nachts in je tuin
- leven. Dus laat het licht lekker uit bij
- je achterdeur en bij je schuur.
- Oké. En als het dan echt niet anders kan
- dan op zijn minste rood licht. Nou, goed
- nieuws voor jou, Tom.
- Kan je dit gewoon houden.
- Als de zon ondergaat lijkt het alsof de
- natuur gaat slapen. Maar wie goed oplet
- ziet een nieuwe wereld ontwaken.
- Jagende vosjes,
- gloeiwormen
- of wat dacht je van het noorderlicht?
- Dansend boven ziltige zeevonk. Allemaal
- onder toeziend oog van onze stralende
- sterrenheen. En één van de beste plekken
- in Nederland waar je de sterrenhemel kan
- zien is Dark Sky Park in [muziek]
- Lauersmeer. Hier kan je niet zonnebaden
- maar sterren baren.
- In dit gebied is nauwelijks kunstlicht
- en waar het licht stopt begint het
- nachtleven.
- Hoor je dat?
- Dat is een nachtgaal. Die zingen het
- liefst in het donker, dus die hoor je
- hier veel sneller dan in een verlichte
- stad.
- Naast dieren die juist in de nacht
- actief worden, vind je hier ook planten
- die 's nachts bloeien en ook een
- prachtige sterrenhemel.
- [muziek]
- Oh wau, dit is zo mooi. Ik denk dat ik
- ook niet zo goed wist wat ik me er nou
- bij moest voorstellen. Want op plekken
- waar heel veel kunstlicht is toegevoegd
- door mensen, kan je dit dus niet zien.
- En dat is in Nederland [muziek] bijna
- overal, want Nederland is één van de
- meest verlichte [muziek] landen ter
- wereld.
- Ja, op een heldere nacht als deze dan eh
- kan je hier zo'n 5000
- sterren zien. En in een stad als
- Rotterdam zijn dat er maar 150.
- Ook in Rotterdam zijn natuurlijk sterren
- die je zonder kunstlicht zou moeten
- kunnen zien. Maar in Rotterdam is heel
- veel kunstlicht waardoor je het licht
- wat de sterren afgeven nauwelijks nog
- kan zien. Ja. En dan mis je dus
- deze sterrenhemel.
- Als je geluk hebt, dan zie je nog wat
- sterrenbeelden. De grote beer. En als je
- hem dan verder trekt, dan is daar de
- polster. Nou, überhaupt wat ik nog nooit
- heb gezien is de melkweg gewoon een hele
- band aan sterren.
- Jongens, ik kan hier echt nog wel even
- blijven liggen. Kom. Oh, leg die camera
- even neer. Geniet even.
- Zo.
- Heb jij niet opgelet? Doe het licht nog
- even uit.