B1Het Klokhuis · 12 augustus 13:00
Wat is een schutterij?
Transcript
- Vandaag in het Klokhuis neem ik jullie
- mee naar het oud Limburgs
- Schuttersfeest. [muziek]
- Wat is een schutterij en waar komt het
- vandaan? En wie wint de Neun?
- Ik krijg zoteen les van een schutter,
- maar eerst even terug in de tijd.
- Dit is een schilderij van de bekende
- schilder Frans Hals. En dit zijn
- officieren en onderofficieren van de
- Sint Jorisch schutterij. Een schutterij
- dus. Maar wat is dat nou eigenlijk een
- schutterij? Schutterijen ontstonden in
- de Middeleeuwen. Het was een groep
- burgers die de taak had om een stad of
- dorp te beschermen tegen bendes of
- vijandige legers [muziek] en te helpen
- bij stadsbranden.
- Nou ja, een schutter was dus een soort
- kruising tussen politie, militair en
- brandweer.
- In de middeleeuwen hadden schutterijen
- veel contact met de katholieke kerk. Ze
- deden mee aan speciale kerkdiensten
- en in de naam van de schutterijen stond
- altijd de [muziek] naam van een heilige
- die de schutterij moest beschermen,
- zoals Sint Martinus, Sint Antonius, noem
- maar op.
- Om een schutter te kunnen worden had je
- wel wat geld nodig, want je uitrusting
- moest je zelf kunnen betalen. En wat je
- in ieder geval nodig had was een wapen,
- steekwapens
- of een kruisboog.
- En toen buskruid werd uitgevonden had je
- een geweer nodig.
- En ook moest je een beetje [muziek] mooi
- kunnen kleden.
- En om die rijkdom te laten zien liet de
- schutters zich graag vastleggen op zo'n
- schilderij. Een schutterstuk.
- Het beroemste schutterstuk is toch wel
- de nachtwacht. Rembrand schilderde dat
- voor de Amsterdamse schutterij. Vanaf
- 1800 werden schutterijen steeds minder
- belangrijk. Er was namelijk een keizer
- aan de macht, Napoleon. En die besloot
- zijn eigen leger in te voeren. Toen rond
- het jaar 1900 elke jongen verplicht een
- jaar het leger in moest, dienstplicht
- heette dat, werd de schutterij officieel
- opgeven.
- [muziek]
- Maar in het katholieke zuiden is de
- schutterij nooit helemaal weg geweest.
- Sterker nog, daar zijn duizenden
- schutters te vinden [muziek] en
- schutterijen zijn springlevend. Hoe zit
- dat dan? Ik ben hier bij schutterij Sint
- Jan in Grubbenvorst. Één van de 153
- schutterijen die in Limburg te vinden
- zijn. Maar als schutterijen geen functie
- meer hebben, wat doen ze nu dan nog?
- [muziek]
- [muziek]
- Hey Suus, je bent lekker aan het
- trainen, maar ik neem aan niet met als
- doel om het dorp tegen aanvallers te
- beschermen.
- Nee, die tijd die is al lang voorbij. Eh
- het is een eh levende traditie en eh we
- houden heel veel schietwedstrijden. We
- komen samen van jong tot oud.
- Doe je dat dan bijvoorbeeld ook met je
- gezin?
- Ik doe dat met mijn gezin, met mijn
- zoon, mijn dochter en mijn man. [muziek]
- [muziek]
- Als je het vergelijkt met de
- middeleeuwse schutterijen is er in ieder
- geval één ding hetzelfde gebleven. Het
- schieten.
- Zo, ik zie hier een geweer, een paal
- waar een soort dozen met dingetjes aan
- hangen. Suus, kan je me een lesje geven?
- Jaz
- zeker wil ik jou een lesje geven.
- Ik ga altijd met mijn benen wijd staan.
- Dat is voor het evenwicht. De
- bugsmeester doet de kogel erin. Ik zoek
- het juiste bullekje
- en als je hem hebt, dan schiet je hem
- eraf. Zo. En wat schiet je er dan
- precies af? Het bullekje is een klein
- zwart vierkant blokje van 1,5 cm en die
- gaat naar onder.
- Je gaat in het geweer hangen.
- Oké.
- Best zwaar.
- Ja. Kijk, dan hoor je een klik.
- Ja. En zodra je die andere trekker
- aanraakt is hij meteen weg.
- Oh joh. Zo, hij was bijna raak. Ik
- schrok van die terugslag.
- Ja.
- En ze weer gaan hangen
- dan weer veilig en span eraf.
- Ja. Yes. [gelach] Yes.
- Raakes.
- Hey, in oude schutterstukken is naast
- een wapen of wapens die ik zie, is er
- nog iets anders wat mij opvalt. Namelijk
- de kleding. Is dat iets waar de
- schutterijen nu ook aandacht voor
- hebben? Jazeker. Het zijn prachtige
- kledingstukken gebaseerd op het
- historische van vroeger en ieder zijn
- eigen functie.
- Zo Suus, kijk eens. Een levenschilderij.
- Een schutterstuk toch?
- Een heel mooi schutterstuk.
- Geweldig. Kun je een paar mensen samen
- meen voorstellen? Een paar schutters
- Dit zijn eh deurs en de wielenmannen.
- Zij hebben een bel en daar deed je hun
- vroeger de weg mee vrij maken.
- De weg vrijmen voor troepen achter hen,
- zodat iedereen er veilig doorheen kon.
- Dit zijn eh de marketansters. En de
- marketsters die deden vroeger zorgen dat
- de schutterij verzorgd werd met brood en
- een tonnetje met drank.
- En ik zie ook wat jongeren. Zeg eens
- jongens, wat doe jij bijvoorbeeld?
- Ik loop voorop bij de optocht en dan ja,
- daar heb ik een bordje vast. Daar staat
- schutterij en een nummer van de optocht.
- Ik ben een tamboer. Ik maak muziek.
- Kijk. En jij ook volgens mij. Wat is de
- functie van zo'n tamboer dan? het ritme
- geven en gewoon muziek maken, zodat de
- mensen het mooi vinden.
- Ah, wat goed. En wat vind je jij er zo
- leuk aan?
- Met stokken slan.
- Met stokken slaan. [gelach]
- Eens in de zoveel tijd is er een grote
- schietwedstrijd. En voordat zo'n
- wedstrijd begint is er een parade waar
- iedereen in zulke mooie historische
- kleding is gehulp.
- Ik ben hier op het grootste
- schuttersfeest van Nederland. Een feest
- waar ondanks het weer tiuizenden mensen
- op afkomen. Het OLS, het oud Limburg
- schuttersfeest. En het feest dat bestaat
- uit een optocht en een schitwedstrijd.
- En er doen wel 150 schutterijen uit
- Nederlands Limburg en Belgisch Limburg
- aan mee.
- De optocht is een belangrijk deel van
- het schuttersfeest. De schutterijen
- marcheren dan in een feestelijke parade
- door het dorp.
- Kijk, dat is Suus. Suus. Alles goed?
- Dit schuttersfeest [muziek] bestaat al
- bijna 150 jaar en naast de parade is de
- wedstrijd natuurlijk een belangrijk
- onderdeel. Elke schutterij stuurt haar
- zes beste schuttersynarie. En daar zie
- je de palen met de bollekes, de
- schietbomen noemen ze die. En de regels
- zijn simpel. Elke ronde moet de schutter
- drie bolkes eraf schieten. Mist iemand
- een bolkje, dan kan de hele groep meteen
- naar huis.
- Als jij of iemand anders van de zes
- schutters in de eerste ronde mist, dan
- is het gewoon klaar voor iedereen zonder
- een schot gelost te hebben.
- Ja, dat is zo. Ehm wij mogen natuurlijk
- wel nog de hark leegschieten, maar dat
- doe je eigenlijk voor spek en boom.
- Tegelijkertijd ben jij ook één van de
- uitverkorene voor jouw schutterij
- eigenlijk, hè? Één van de zes schutters.
- Hoe voelt dat?
- Ehm ik ben 1,64 hoog en op dit moment
- voel ik mij wel 2 me hoog. Ja.
- Ja. Ja. Het voelt heel eh vereerd.
- De wedstrijd kan dagen duren, maar
- uiteindelijk blijft er van de 150
- schutterijen maar één over en die wint
- de num. De wat? Ja, de um dit beeldje.
- En waarom heeft het nou zo'n gekke naam?
- Dat zit zo. Elke keer als een schutterij
- gewonnen had, dan riepen mensen: "We
- hebben hem, we hebben hem,
- we hebben hem. J
- we hebben hem."
- H ja,
- we hebben hem.
- Toen dachten ze: "We kunnen het beeldje
- net zo goed de um noemen. We hebben
- hem."
- En dat is hem. Dat is hem. Dit jaar werd
- de OLS gewonnen door schutterij Sint
- Andreas uit Meeling. Zij mogen de um mee
- naar huis nemen en zullen volgend jaar
- in hun dorp het oud Limburgs
- Schuttersfeest organiseren. [muziek]
- الله